Τετάρτη, 1 Φεβρουαρίου 2017

Ο Ευγένιος Σπαθάρης και το Μουσείο Θεάτρου Σκιών

Γράφει ο Γιώργος Σεφέρης στο ημερολόγιό του τον Φλεβάρη του 1947:

Διώξαμε τη χάρη από τη ζωή μας˙αυτό μας λείπει. Αυτό που είδα την άλλη φορά στον καραγκιοζοπαίχτη Σπαθάρη. Ήρθε στο σπίτι πεινασμένος, σε απόγνωση. Κι όμως πως μιλούσε.
«Το ταβάνι τρέχει, Κύριε. Δεν έχουμε ηλεχτρικό. Τώρα που παντρεύουνται οι άνθρωποι μέσα στ’ αεροπλάνα, δεν έχουμε ηλεχτρικό. Πότε σπάζει το γυαλί της λάμπας, πότε το πετρέλαιο είναι νοθευμένο. Και το σπίτι μου βλέπεις, είναι εργοστάσιο. Άμα βραδιάσει, με πιάνουν οι μαύρες σκέψεις. Αρπάζω τότε τα χαρτιά και τα κοπίδια, και φτιάχνω τον Κοπρίτη, τον Μπιτσικόκο, τον Καραγκιόζη» 
Αυτό που δεν μπορώ να κάνω εγώ. Ντρέπομαι που κάνω τόσο λίγο, όταν ακούω τέτοιους ανθρώπους.
[Μέρες του 1945-1951, Αθήνα: Ίκαρος, 1973, σ. 92-93]

Ο Ευγένιος Σπαθάρης (2/1/1924 – 9/5/2009) του Σωτηρίου ήταν καλλιτέχνης του ελληνικού θεάτρου σκιών, ένας από τους πιο σημαντικούς καραγκιοζοπαίχτες και ζωγράφος. Πατέρας του ήταν ο επίσης καραγκιοζοπαίχτης, Σωτήρης Σπαθάρης, ο οποίος απεβίωσε το 1974. Ξεκίνησε να δίνει παραστάσεις, αρχικά στη διάρκεια της κατοχής, στις γειτονιές, σε κατασκηνώσεις, σε κινηματογράφους (π.χ. REX-Μαρούσι, Μπομπονιέρα-Κηφισιά) και θέατρα της Αθήνας, σε πρεσβείες, στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη κ.α. Έδωσε αμέτρητες παραστάσεις, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, συμμετέχοντας σε διεθνή φεστιβάλ και συνέδρια ειδικά για το θέατρο σκιών. Χαρακτηριστική είναι η συμμετοχή του στο Φεστιβάλ Λαϊκού Θεάτρου στο Παρίσι το 1959 μετά από πρόσκληση του Ζεράρ Φιλίπ και του Αλμπέρ Καμύ καθώς και στο Carnegie Hall στη Ν. Υόρκη με τον Όμιλο λαϊκών και δημοτικών τραγουδιών όπου συμμετείχαν επίσης η Δώρα Στράτου, ο Γιάννης Τσαρούχης κ.ά.  Παρουσίασε πολλά έργα με ήρωα τον Καραγκιόζη, τόσο ως άψυχο υλικό (φιγούρες ηρώων), όσο και σε έμψυχη (ζωντανή) παράσταση με ηθοποιούς, στο Κρατικό Θέατρο Β. Ελλάδος, στο «Ελληνικό Χορόδραμα», στο Θέατρο Χατζώκου (Θεσσαλονίκη), στο Θέατρο Συντεχνίας κ.α. με παραστάσεις όπως «Το ταξίδι», «Το καταραμένο φίδι», «Ο δικτάτορας», «Ο Αλέκος με τα κυδώνια». Αντλούσε τα θέματά του από την ελληνική ιστορία και τη σύγχρονη πραγματικότητα με άξονα το "ξύπνα λαέ και μην κοιμάσαι".
Το 1970 κυκλοφόρησε 13 εικονογραφημένα τεύχη (των 2 δρχ. έκαστο) με μαυρόασπρες φιγούρες και έγχρωμο εξώφυλλο και το 1979 παρουσιάστηκε από τις εκδόσεις Νεφέλη το επιτυχημένο βιβλίο του «Ο Καραγκιόζης των Σπαθάρηδων» με εφτά έργα και εφτά περιλήψεις (τα τέσσερα δικά του και τα τρία του πατέρα του Σωτήρη). Το 1962 κυκλοφόρησαν 10 έργα του σε δίσκους 45 στροφών από την His Master's Voice, ακολούθησαν 2 δίσκοι 33 στροφών από τη Μinos-EMI αρχές της δεκαετίας του '80 και άλλες έξι παραστάσεις σε 6 αντίστοιχα CD από τη Legend το 2002. Το 1950 πραγματοποιεί την πρώτη του συμμετοχή σε κινηματογραφική ταινία, στο Πικρό Ψωμί του Γρηγόρη Γρηγορίου. Έπαιξε έργα του στην κρατική τηλεόραση από το 1966 μέχρι το 1992. Κάποια από τα έργα του αυτά κυκλοφορούσαν μέχρι και τα μέσα της δεκαετίας του '90 σε βιντεοκασέτες, ενώ τις ημέρες του θανάτου του ξεκίνησε συμπτωματικά η κυκλοφορία τους σε DVD.
Ήταν μέλος του Καλλιτεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδος και του Ινστιτούτου Παγκοσμίου Θεάτρου της UNESCO. Έκανε περιοδείες σε πολλές χώρες λαμβάνοντας μέρος σε διάφορα φεστιβάλ και συνέδρια Παρίσι, Λιέγη, Ρώμη, Κάιρο, Λονδίνο, Κοπεγχάγη. Ως ζωγράφος έλαβε μέρος σε ατομικές και ομαδικές εκθέσεις στην Αθήνα, Ζυρίχη, Παρίσι και Νέα Υόρκη.
Τιμήθηκε με το Βραβείο Ρώμης (1962), το Α' Μετάλλιο του Πρίγκιπα του Μοντ, το Α' Βραβείο Πολωνίας (1978), το Α' Μετάλλιο Τοσκανίνι (Ιταλία) το 1978 κ.ά. Τέλος, το 2007, τιμήθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού για τη μεγάλη του προσφορά και του αναγνωρίστηκε ο τίτλος του μεγάλου δασκάλου.
Στις 6 Μαΐου του 2009, ενώ βρισκόταν στο Ινστιτούτο Γκαίτε Αθηνών για να παραστεί σε εκδήλωση προς τιμήν του, έχασε την ισορροπία του και έπεσε από σκάλες. Ύστερα από τρείς μέρες νοσηλείας, στις 9 Μαΐου, απεβίωσε σε ηλικία 85 ετών. Η σορός του εξετέθη σε λαϊκό προσκύνημα στο Σπαθάρειο Μουσείο και η κηδεία του έγινε στο Μαρούσι με δημόσια δαπάνη.

Εδώ, ! ρε γλέντια! όπα! όπα!", μπορούμε να απολαύσουμε την παράστασή του «Ο Καραγκιόζης γιατρός» - Από το https://youtu.be/zdWcZhZ5vVI    


Στο Αρχείο της ΕΡΤ στη σειρά Η ιστορία των χρόνων μου - 1959, υπάρχει ένα ενδιαφέρον ντοκιμαντέρ για τον μεγάλο αυτόν τροβαδούρο της λαϊκής μας παράδοσης:  http://archive.ert.gr/8238/


Το Σπαθάρειο Μουσείο Θεάτρου Σκιών είναι το αποτέλεσμα μιας μακροχρόνιας, επίπονης προσπάθειας του Ευγένιου Σπαθάρη και του Δήμου Αμαρουσίου να αποκτήσει  ο Καραγκιόζης μόνιμο στέκι. Στις 22 Ιουνίου 1995 άνοιξε τις πύλες του για να υποδεχθεί τους αμέτρητους φίλους του Καραγκιόζη που έτρεξαν να εκφράσουν τη χαρά τους και να παραστούν στα εγκαίνια. 
Η συστηματική λειτουργία του Σπαθάρειου Μουσείου άρχισε τον Ιανουάριο του 1996 με εκπαιδευτικά προγράμματα προοριζόμενα κυρίως για μαθητές. Αργότερα διαμορφώθηκε και ο αύλειος χώρος σε μόνιμο Καραγκιοζοθέατρο.  

Σκοπός του Σπαθάρειου Μουσείου του Δήμου μας είναι να διατηρήσει, να προστατεύσει και να προβάλλει με κάθε τρόπο αυτό το τόσο σημαντικό μέρος της πολιτιστικής μας κληρονομιάς που εκπροσωπεί το λαϊκό θέατρο και ο ήρωας του: ο ελληνικός Καραγκιόζης

Βρίσκεται στη Μεσογείων και Βορείου Ηπείρου 27 (τηλ. 210-8022360).
Από  την ιστοσελίδα του Μουσείου στη δ/νση: http://www.karagiozismuseum.gr/index.htm

Ξεφυλλίζοντας τη λογοτεχνία για το Μαρούσι και τους ανθρώπους του

Επιμέλεια: Νίκος Κωστούλας

2 σχόλια:

Στέλλα Χατζημαρή είπε...

Υπάρχει μια παραδοσιακή ταβέρνα στο Μαρούσι, Τα Βαρέλια, στην οδό Πεντέλης, μπροστά από μια μικρή παιδική χαρά, της οποίας η διακόσμηση βασίζεται στον Σπαθάρη και τις φιγούρες του. Ήταν μια ευχάριστη έκπληξη για μένα όταν πρωτομπήκα!

Paschalis Papageorgiou είπε...

Φαντάζομαι ότι η ευχάριστη έκπληξη θα ακολούθησε και στο μενού. Εάν όντως ισχύει αυτό τότε πρέπει να την επισκεφτούμε!